کدنویسی به زبان آدمیزاد: چطور کامپیوتر را وادار به کار کنیم؟ دستور print به زبان ساده

مقدمه: از بازی کردن تا خالق بودن!
تا حالا به این فکر کردی که به جای ساعت‌ها چرخیدن توی اپ‌ها، خودت یه ابزار کوچولو بسازی که کار دلخواهت رو انجام بده؟ مثلاً برنامه‌ای که تکالیف فردات رو لیست کنه یا به جای تو در قرعه‌کشی‌های آنلاین شرکت کنه! این مقاله دقیقاً بلیط ورود به همین دنیاست. میدونستی با یک دستور مثل print به زبان ساده میتونی کلی کار بکنی و یاد بگیری!

خیلی‌ها فکر می‌کنن کدنویسی یعنی چیزای عجیب غریب که فقط بعضیا مثل فیلما ازش سر در میارن. اما حقیقت چیزه دیگه ای هست و واقعا هر کدوم از ما توی هر زمینه و شغلی که هستیم میتونیم با استفاده از کدنویسی سرعت و دقت کارامونو ببریم بالا. اگه توام دنبال اینی که بتونی به یک کامپیوتر دستور بدی تا اونم برات یک چیزایی رو اجرا کنه با آکادمی رضا اقبال همراه باش.

تو این مقاله، قرار نیست فرمول حفظ کنیم. قراره با هم آستین‌ها رو بالا بزنیم و با چند تا پروژه‌ی کوچیک و باحال، کشف کنیم این «کدنویسی» که میگن، دقیقاً یعنی چی و چطور می‌شه باهاش جادو کرد.

حاضری اولین فرمان رسمی خودت رو به دنیای دیجیتال صادر کنی و ببینی چه حسی داره وقتی کامپیوتر به حرفت گوش می‌ده؟

کدنویسی چیست؟ (آموزش فرمان دادن به ربات‌ها)

فکر کن می‌خوای به یه ربات آشپز دستور بدی. تو بهش نمیگی «لطفاً یه کیک خوشمزه درست کن». بهش میگی:
۱. دو پیمانه آرد در کاسه بریز.
۲. یک پیمانه شکر به آن اضافه کن.
۳. مواد را به مدت ۳ دقیقه هم بزن.

زبان‌های برنامه‌نویسی مثل پایتون دقیقاً همین کار رو می‌کنن. ما با استفاده از این زبان ها میتونیم به راحتی دستوراتمون رو خیلی دقیق و مرحله به مرحله به جناب کامپیوتر بگیم. کامپیوتر یک خدمتکار بی‌نهایت دقیق اما بدون خلاقیته؛ فقط کاری رو می‌کنه که ما بهش بگیم. حالا کدنویسی رو اینجا میشه تعریف کرد. چیه؟ اینه که ما این دستوراتمون به زبان قابل فهم برا اون زبان برنامه نویسی کنیم، یعنی با استفاده از دستوراتش اون رو از نیت چیزی که تو ذهنمون هست، آگاه کنیم.

اولین مکالمه‌ی رسمی: سلامی با طعم کد!

دستور print به زبان ساده در پایتون، مثل دهان برای کامپیوتر عمل می‌کنه. هرچیزی که تو داخل پرانتزهای این دستور قرار بدی، کامپیوتر اون رو روی صفحه نمایش می‌ده. این ساده‌ترین و مستقیم‌ترین راه برای برقراری ارتباط با کامپیوتر و دیدن نتیجه‌ی کار ماست. بیا با هم اولین رفاقتمون رو با کد شروع کنیم.

• print(): این خودِ دستوره. اسمش print هست و همیشه با یک جفت پرانتز () میاد.
• "...": به این دو علامت “دابل کوتیشن” یا گیومه میگن. وقتی می‌خوایم کامپیوتر یک متن یا جمله رو نمایش بده، باید اون متن رو بین این علامت‌ها قرار بدیم. این کار به پایتون می‌گه: «این یک متن سادست، لازم نیست معنیش رو بفهمی، فقط نمایشش بده». به این متن‌ها در زبان برنامه‌نویسی «رشته» یا (String) میگن.
• وقتی # میزاریم یعنی دیگه جزو کد محسوب نمیشه و پایتون میفهمه که میخوایم توضیحی (هلپ) راجع به اون کد بنویسیم، مثلا اینجا نوشتیم که: “اولین فرمان ما به دنیای دیجیتال”، این یک راهنما برای شما حساب میشه از طرف من.

دکمه اجرا (Run▶️) رو بزن تا ببینی کامپیوتر چی می‌گه 🙂

💡 چالش کوچیک: می‌تونی سه خط کد print بنویسی که سه جمله از یک شعر مورد علاقه‌ات رو، هر کدوم در یک خط جداگانه، چاپ کنه؟ همین بالا امتحان کن!

کامپیوتر، یک ماشین حساب حرف‌گوش‌کن!

فکر می‌کردی دستور print فقط برای نمایش متن خوبه؟ سخت در اشتباهی! یکی از کارهای جالب این دستور اینه که می‌تونه مثل یک ماشین حساب هم عمل کنه. وقتی محاسبات ریاضی رو بدون گیومه داخل پرانتز بنویسی، پایتون اول اون‌ها رو حساب می‌کنه و بعد، جواب نهایی رو برات چاپ می‌کنه.

این یعنی کامپیوتر فرق بین متن و عدد رو می‌فهمه!

بیایید اینو کدنویسی کنیم:

کد زیر رو اجرا کن و ببین چطور کامپیوتر محاسبات رو انجام می‌ده و فقط جواب رو به ما نشون می‌ده.

توجه کردی چه اتفاقی افتاد؟ وقتی نوشتیم print("۲ + ۲")، کامپیوتر عیناً خود متن رو چاپ کرد. اما وقتی نوشتیم print(2 + 2) (بدون گیومه)، کامپیوتر اون رو به عنوان یک عملیات ریاضی شناسایی کرد، حاصلش رو که ۴ بود پیدا کرد و عدد ۴ رو چاپ کرد. این یکی از مفاهیم اصلی در پایتون برای تازه کارهاس است: میخوام پس تفاوت داده‌ی متنی (رشته) و داده‌ی عددی رو اینجا کامل درک کنی!

💡 چالش کوچیک: چطور می‌تونی با استفاده از یک دستور print که به زبان ساده یادش گرفتی، حساب کنی که اگر ۵ تا داداش نفری ۵۰۰۰۰۰۰ تومن پول روی هم بگذارند، در مجموع چقدر پول دارن برن دوره برنامه نویسی شرکت کنن؟!

ترکیب جادویی کلمات و اعداد در یک خط

خب، تا اینجا یاد گرفتیم که یا متن چاپ کنیم یا نتیجه‌ی یک محاسبه‌ی ریاضی. اما قدرت واقعی زمانیه که بتونیم این دو تا رو با هم ترکیب کنیم. یعنی در یک جمله، هم کلمات خودمون رو داشته باشیم و هم نتیجه یک محاسبه رو.

برای این کار، از ویرگول (کاما) , در دستور print استفاده می‌کنیم. هر چیزی رو که با کاما از هم جدا کنی، پایتون اون‌ها رو با یک فاصله کنار هم چاپ می‌کنه.

حالا بریم سراغ کدنویسی تو پایتون:

این کد به ما نشون می‌ده چطور یک گزارش هوشمند و ترکیبی بسازیم.

• print("من در سال ۱۴۰۴،", 15 + 2, "ساله خواهم شد."): در این خط، پایتون اول متن «من در سال ۱۴۰۴،» رو می‌بینه. بعد به کاما می‌رسه. سپس محاسبه‌ی 15 + 2 رو انجام می‌ده و به عدد 17 می‌رسه. در نهایت متن «ساله خواهم شد.» رو می‌بینه. خروجی نهایی، ترکیب این سه بخش با فاصله است. این یک تکنیک عالی برای ساخت خروجی‌های خوانا و پویاست.

💡 چالش کوچیک: آیا می‌تونی با یک دستور print و با استفاده از کاما، یک جمله بنویسی که بگه هزینه خرید ۳ بستنی ۵۰۰۰ تومانی چقدر می‌شه؟ (خروجی باید شبیه این باشه: هزینه کل 3 بستنی می‌شود 15000 تومان.)

هنرنمایی با حروف در پایتون: ساخت شکلک و تصاویر متنی (ASCII Art)

چه کسی گفته print فقط برای کارهای محاسباتی یا پروژه های جدی هست؟ ما می‌تونیم با استفاده از حروف و کاراکترهای مختلف، هر شکلی رو دلمون خواست درست کنیم، مناسب بچه های طراحی دیجیتاله این قسمت از پایتون. به این سبک هنری میگن “ASCII Art”. تو فقط باید با دقت کاراکترها رو کنار هم بچینی و با چند دستور print پشت سر هم، شکل مورد نظرت رو روی صفحه نقاشی کنی.

این بهترین تمرین برای درک اینه که کامپیوتر دقیقاً و خط به خط، دستورات تو رو اجرا می‌کنه.

حالا بیاین اینو با هم نقاشی کنیم:

بیاین با هم یک صورتک خندان و یک قلب ساده رو با کد نقاشی کنیم! با هم بفرماییم سراغ پایتون جان:

اینجا هیچ منطق پیچیده‌ای وجود نداره! هر دستور print دقیقاً همون چیزی رو چاپ می‌کنه که بهش دادیم. ما فقط با استفاده از چینش هوشمندانه کاراکترها و فضاهای خالی، یک تصویر بصری خلق کردیم. دستور print('') به تنهایی (با پرانتز خالی و توش یک دبل کوتیشن) هم یک کار مهم انجام می‌ده: چاپ کردن یک خط خالی برای ایجاد فاصله بین نقاشی‌ها.

💡 چالش کوچیک: می‌تونی با استفاده از کاراکترهای #, |, و - یک طرح ساده از یک خانه بکشی؟ (یک مربع برای بدنه و یک مثلث برای سقف).

تا اینجا فقط ما با کامپیوتر حرف زدیم. اما جذابیت واقعی برنامه‌نویسی زمانی شروع می‌شه که کامپیوتر هم بتونه به حرف‌های ما گوش بده و از ما سوال بپرسه. اگر از به حرف آوردن کامپیوتر لذت بردی و برای شروع یک گفتگوی دوطرفه هیجان‌زده‌ای، در مقاله بعدی آکادمی رضا اقبال منتظر تو هستم تا با هم دنیای تعاملی کدنویسی رو کشف کنیم!

اگه سوالی دارین حتما توی کامنتا بپرسین، یا اگه کدی نوشتین داخل همین صفحه تو قسمتایی که مشخص کردم و احساس کردین جالب بود، توی کامنتا برای دوستانتونم به اشتراک بزارید، تا اونام لذت ببرن! این صفحه رم برای کسانی که علاقه مندن میتونید از زیر به اشتراک بزارید! بچه هایی که علاقه مندن بیشتر یاد بگیرن بهم تو واتسپ پیام بدن تا تو دوره آموزش مقدماتی پایتون شرکت کنند.